International Journal of Leading Research Publication

E-ISSN: 2582-8010   •   Impact Factor: 9.56

A Widely Indexed Open Access Peer Reviewed Multidisciplinary Monthly Scholarly International Journal

Call for Paper Volume 7 Issue 10 October 2026 Submit your research before last 3 days of to publish your research paper in the issue of October.
Submit Research Paper Join as a Reviewer

Plagiarism is checked by the leading plagiarism checker TurnItIn

Call for Paper

Volume 7 Issue 10
October 2026

Submit your research paper

Indexing Partners
Academia Advanced Sciences Index Bielefeld Academic Search Engine CiteSeer DRJI Google Scholar Independent Search Engine & Directory Network ISI (International Scientific Indexing) Issuu Mendeley Research Networks
RefSeek ResearcherId - Thomson Reuters ResearchGate Scirus Scribd Semantic Scholar UTeM - Universiti Teknikal Malaysia Melaka Wiki for Call for Papers WorldCat Zenodo

ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਰੂਪ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਦੀ ਦਵੰਦਾਤਮਕਤਾ: ਸਿਧਾਂਤਕ ਪਰਿਪੇਖ

Author(s) Soni
Country India
Abstract ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਰੂਪ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਦੀ ਦਵੰਦਾਤਮਕਤਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਨਾਵਲ ਦੀ ਵਿਧਾਗਤ ਵਿਲੱਖਣਤਾ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਰਚਨਾ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਸਾਰਥਕਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਬਾਰੇ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਧਾਰਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾਵਲ ਪੱਛਮੀ ਸਾਹਿਤਕ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਧਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਦੂਜੀ ਧਾਰਨਾ ਇਸ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਮੱਧਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਸਮਾਜ ਦੀ ਜਟਿਲਤਾ, ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਬਦਲਦੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ-ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਨੇ ਨਾਵਲ ਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਰੂਪ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।
ਇਸ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਰੂਪ ਅਤੇ ਵਸਤੂ ਦੇ ਪਰਸਪਰ ਦਵੰਦਾਤਮਕ ਸੰਬੰਧ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਹੈ। ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਹਿਤਕ ਰੂਪ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਵਸਤੂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨਾਲ ਰੂਪ ਵੀ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰੂਪ ਵੀ ਵਸਤੂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅਰਥ-ਸਿਰਜਣਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਹਿਤਕ ਕਿਰਤ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਅਧਿਐਨ ਰੂਪ ਅਤੇ ਵਸਤੂ ਦੀ ਅਦਵੈਤਤਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪ੍ਰੌਪ ਅਤੇ ਰੋਲਾਂ ਬਾਰਤ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ-ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰੌਪ ਨੇ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਰਜਾਂ ਅਤੇ ਕਥਾ-ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ, ਜਦਕਿ ਬਾਰਤ ਨੇ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਇਕਾਈਆਂ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਪ੍ਰਕਾਰਜਾਂ, ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰਕਾਰਜਾਂ, ਸੰਕੇਤਕ ਇਕਾਈਆਂ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾਤਮਕ ਮਹੱਤਤਾ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨਾਵਲ ਦੀ ਵਿਧਾ ਵਿੱਚ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸਥਿਤੀ, ਸਮਾਜਿਕ-ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸੰਰਚਨਾ ਵੀ ਅਰਥ-ਸਿਰਜਣਾ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਰੂਪ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੇਵਲ ਕਥਾ-ਸੰਰਚਨਾ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਨਾਵਲ ਦੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਪ੍ਰਵਚਨ, ਸਮਾਜਿਕ ਯਥਾਰਥ ਅਤੇ ਅਰਥ-ਸਿਰਜਣਾ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਵੀ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਰੂਪ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਦੀ ਦਵੰਦਾਤਮਕਤਾ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਦੀ ਵਿਧਾਗਤ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸਾਰਥਕਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਿਧਾਂਤਕ ਆਧਾਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Keywords ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ, ਰੂਪ, ਵਸਤੂ, ਪ੍ਰਕਾਰਜ, ਦਵੰਦਾਤਮਕਤਾ, ਬਿਰਤਾਂਤ-ਸੰਰਚਨਾ, ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਆਲੋਚਨਾ, ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪ੍ਰੌਪ, ਰੋਲਾਂ ਬਾਰਤ, ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ।
Field Sociology > Linguistic / Literature
Published In Volume 7, Issue 10, October 2026
Published On 2026-10-27
View / Download PDF File

Share this



CrossRef

IJLRP's Crossref DOI prefix is
10.70528/IJLRP

Downloads
Research Paper Format Copyright Permission Form and Undertaking Form Cover Page Vol 7 Isu 8 Cover Page Vol 7 Isu 6 Cover Page Vol 7 Isu 5

All research papers published on this website are licensed under Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License, and all rights belong to their respective authors/researchers.

CC-BY-SA Open Access

About IJLRP
Fees & Payment
Current Issue
Publication Archive 		Submit Research Paper
Track Submission Status
Publication Guidelines
Publication Ethics 		Join as a Reviewer
Editors & Reviewers
Get Reviewer Membership Certi. 		Website/Journal Policies
Usage Policy
Content Policies
Privacy Policy
Contact Us +91-9687-828-838 editor@ijlrp.com